Diagnostyka nietolerancji laktozy i fruktozy (test wodorowo- oddechowy)

Niewyjaśnione przewlekłe bóle brzucha, biegunki, kurcze jelit mogą być oznaką nietolerancji fruktozy lub laktozy. Jest to ogromny problem, szacuje się, że dotyczy aż 30% społeczeństwa.

Badaniem zalecanym w pierwszym rzucie podczas diagnostyki nietolerancji laktozy i fruktozy jest test wodorowo-oddechowy. Wykrywa on produkty fermentacji jelitowej związanej z zaburzonym wchłanianiem tych cukrów – wodór.

Wodór jest wytwarzany w jelitach w procesie trawienia. Tam przenika do krwi, a wraz z nią dostaje się do pęcherzyków płucnych, skąd wydostaje się z organizmu z wydychanym powietrzem. Jego nadmierna ilość w wydychanym powietrzu mówi o zaburzeniach trawienia i wchłaniania fruktozy i laktozy.

W czasie badania pobiera się próbki powietrza wydychanego przez pacjenta. Najczęściej wykonuje się 3 pobrania: przed podaniem oraz 60 i 120 minut po podaniu do wypicia roztworu laktozy lub fruktozy. Wodorowy test oddechowy jest badaniem i bezbolesnym. U części pacjentów po podaniu roztworu fruktozy lub laktozy mogą odczuwać wzdęcia, ból brzucha lub oddawać luźne stolce. Test wymaga przygotowania: należy być na czczo, nie palić papierosów bezpośrednio przed badaniem, odstawić niektóre leki.

Nietolerancja laktozy może być spowodowana przez różne czynniki. W zależności od nich wyróżnia się postać trwałą lub przejściową. Badaniem mającym na celu rozpoznanie postaci jest test genetyczny. Dotyczy genu LCT, który jest odpowiedzialny za wydzielanie do jelita enzymu koniecznego do prawidłowego rozkładu laktozy.
Przeprowadzamy również diagnostykę i leczenie refluksu krtaniowo-gardłowego.

Diagnostyka zespołu przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim (small intestinal bacterial overgrowth syndrom – SIBOwodorowe testy oddechowe (hydrogen breath testing – HBT)

Zespół przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego (SIBO) jest zespołem charakteryzującym się wzrostem liczby lub/i nietypowym rodzajem bakterii w jelicie cienkim, które normalnie wystepują w jelicie grubym.

Niewyjaśnione wzdęcia, uczucie ciężkości w nadbrzuszu, bóle brzucha, nudności, wymioty, zaparcia i biegunki, odbijanie to tylko niektóre objawy mogące świadczyć o zespole przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim (SIBO). Niestety bardzo często wyżej wymienione objawy nie są kojarzone z opisywanym schorzeniem. SIBO natomiast stanowi ogromny problem, gdyż szacuje się, że może dotyczyć nawet 22% społeczeństwa (1). Częstsze występowanie SIBO  obserwuje się między innymi w zespole jelita nadwrażliwego (irritable bowel syndrome – IBS) (5,6), celiakii, chorobie Leśniowskiego-Crohna, mukowiscydozie, zaburzeniu sekrecji kwasu solnego – achlorhydrii (np. wskutek stosowania inhibitorów pompy protonowej), zespole krótkiego jelita, niedoborze sIgA (1,2,3) .

W warunkach fizjologicznych ilość bakterii jest różna w zależności od miejsca w przewodzie pokarmowym. Najmniejsza ilość bakterii występuje w żołądku, a ich liczba wzrasta w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego.  Prawidłowa flora przewodu pokarmowego pełni wiele ważnych funkcji,. Odpowiada między innymi za fermentację niestrawionych węglowodanów, produkcję witamin z grupy K i B oraz stymuluje układ odpornościowy (4,5).

Bakterie zasiedlające przewód pokarmowy możemy podzielić na trzy podstawowe grupy: korzystne dla organizmu gospodarza (np. Lactobacillus i Bifidobacterium; potencjalnie patogenne (np. Bacteroides, Escherichia coli, Enterococcus) oraz patogenne  (np Clostridium, Staphylococcus, Pseudomonas) (7).

Na skład i rozmieszczenie bakerii w przewodzie pokarmowym ma wpływ wiele czynników mechanicznych i chemicznych.,takich jak: kwaśność treści żołądkowej, obecność enzymów trawiennych i kwasów żółciowych, stan motoryki przewodu pokarmowego, stan naturalnych barier anatomicznych. Zaburzenie tych mechanizmów może prowadzić do nadmiernego namnażania się flory bakteryjnej w górnych piętrach przewodu pokarmowego (7).

Narzędziem diagnostycznym, umożliwiającym wykrycie zespołu przerostu bakteryjnego w jelicie cienkim, jest wodorowy test oddechowy - HBT. Środek diagnostyczny rozkładany jest jest przez bakterie i wytwarzany jest wodór, stężenie którego mierzymy (wodór nie powstaje fizjologicznie w organiźmie człowieka).

Badanie trwa ok. 3 godziny. W czasie badania pobiera się co 20 minut próbki powietrza wydychanego przez pacjenta. Pierwsza próbka to tzw. próbka zerowa – pobierana na czczo. Potem pacjent wypija roztwór laktulozy i jest dalej obserwowany pod kątem wzrostu wodoru w wydychanym powietrzu. Wodorowy test oddechowy jest badaniem nieinwazyjnym i bezbolesnym. Test wymaga przygotowania: należy być na czczo, nie palić papierosów bezpośrednio przed badaniem, nie stosować antybiotyków nawet 4  tygodnie przed badaniem.

Potwierdzenie zespołu SIBO umożliwia lekarzowi zastosowanie odpowiedniej terapii oraz profilaktyki

Piśmiennictwo

  1.         Bures J, Cyrany J, Kohoutova D, et al. Small intestinal bacterial overgrowth syndrome. World J Gastroenterol 2010; 16: 2978-90.
  2.         Hutyra T, Iwańczak B. Bakteryjny przerost flory jelita cienkiego u dzieci. Pediatr Współcz Gastroenterol Hepatol Żyw Dziecka 2010; 12: 130-4.
  3.         Cybula-Watczak A, Wiercińska-Drapało A. Zespół przerostu bakteryjnego jelita cienkiego. Gastroenterol Prakt 2011; 3: 63-9.
  4.         Saavedra JM. Use of probiotics in pediatrics: rationale, mechanisms of action, and practical aspects. Nutr Clin Pract 2007; 22: 351-65.
  5.         Lin HC. Small intestinal bacterial overgrowth: a framework for understanding irritable bowel syndrome. JAMA 2004; 292: 852-8. 8. Grover M, Kanazawa M, Palsson OS, et al. Small intestinal bacterial overgrowth in irritable bowel syndrome: association with colon motility, bowel symptoms, and psychological distress. Neurogastroenterol Motil 2008; 20: 998-1008.
  6.         Gąsiorowska J,Czerwionka-Szaflarska M. Zespół przerostu flory bakteryjnej jelita cienkiego a zespół jelita nadwrażliwego Prz Gastroenterol 2013; 8 (3): 165–171